Họ bỏ đi – khiến cho ta day dứt với câu hỏi vì sao?
Và điều đáng nói chính là mặc cho bạn bè và những người thân thiết khuyên giải, chúng ta vẫn luôn biết câu trả lời: Đó là vì chính chúng ta.
Chúng ta mặc nhiên quả quyết rằng mọi nguyên nhân đều chỉ xoay quanh bản thân và những thất bại của chính mình. Hẳn là vì ta đã không đủ tốt. Những người yêu ta, hẳn là phải biết về ta rõ hơn bất kỳ ai – và vì thế, hẳn là đã thấy chán nản khi nhận ra sự thực: Sự thất bại không đến từ mối quan hệ mà đến từ chính chúng ta.
Thế nhưng – trái với trực giác – những gì tưởng như hiển nhiên trong trái tim ta đôi khi lại không hẳn đã đúng trong thực tế. Từng có một thí nghiệm nổi tiếng trong lịch sử ngành tâm lí học, đó là sau phân tích, những nhận định có vẻ chắc chắn và không thể rõ ràng hơn trong tâm trí, thực chất lại hết sức mơ hồ. Phương pháp trắc nghiệm nhận thức theo chủ đề, về mặt kĩ thuật, được phát triển vào những năm 1930 bởi Henry Murray, nhà tâm lí học người Mĩ, trong đó, ta được nhìn vào nhiều bức ảnh mô tả những nhân vật khác nhau và phải trả lời những câu hỏi về chuyện gì đang xảy ra trong mỗi hình ảnh đó.
Xu hướng chung của nhiều người khi trả lời câu hỏi là đi khá sâu vào chi tiết cho mỗi kết luận của mình. Ví dụ:
- Cô này đã chán anh kia; anh ta trông yếu đuối và khá tẻ nhạt, và cô ấy đã nói với anh ta rằng mối quan hệ của họ sẽ chẳng đi tới đâu, và cô ta sẽ ra đi.
- Anh này vừa nói với cô kia rằng họ sẽ chia tay, và lí do có vẻ liên quan tới đời sống tình dục của họ. Anh ta không được thỏa mãn như mong muốn.
- Phụ huynh anh ta có vẻ có vấn đề. Bà mẹ thì muốn anh ta phải độc lập hơn, nếu không, thì bà ta không thể sống mãi để lo cho anh ta được…
Tác động của những thí nghiệm này đến từ sự thật là những hình ảnh được đưa ra, ngay từ ban đầu đã mang chủ định không bao hàm bất kỳ ý nghĩa chính xác hay tuyệt đối nào, chúng đơn thuần chỉ là những diễn viên được yêu cầu tạo hình theo một vài kiểu mẫu. Mọi câu chuyện và ý nghĩa của chúng đều đến từ chính chúng ta.
Đó cũng chính là điều thường xảy ra mỗi khi ai đó thất tình. Đôi khi, ta sẽ mãi mãi không hiểu được thực sự vì sao người ta yêu lại bỏ ta đi, và điều đó cũng chẳng có gì đáng ngạc nhiên. Dù cho ta có biết rõ đến đâu về ai đó, sẽ không bao giờ tất cả mọi điều về họ được phơi bày trần trụi trước mắt ta. Những gì họ nói có thể chỉ là một phần của những suy nghĩ thực sự trong tâm trí họ. Những toan tính sâu xa hơn sẽ mãi mãi là bí ẩn – có thể đối với chính bản thân họ. Chúng ta phải đối mặt với một sự thật – đó là sự ra đi của người đó – và cố gắn đi tìm một lí do. Nhưng phần lớn những lí do mà ta có thể nghĩ ra, đều là do ta tự cho rằng như thế mà thôi.
Việc bám giữ vào suy nghĩ rằng ta không thực sự biết rõ một điều gì đó, chính là một kĩ năng hiếm khi được vận dung tuy mạnh mẽ. Vào một trong những thời điểm đã định hình nên tâm lí học, tại Athens cổ đại, Socrates đã tranh luận rằng có một phần khôn ngoan rất lớn của con người tiềm ẩn trong khả năng chấp nhận sự thiếu hiểu biết vào những tình huống cụ thể: ‘những người thông thái là những người biết rằng họ không biết’. Sự nhận thức được về tính không biết và việc ghi nhớ rằng chúng ta thường rơi vào xu hướng tự xét đoán sau khi đổ vỡ có thể sẽ giúp ta bớt tự đổ lỗi cho bản thân và vượt qua khủng hoảng dễ dàng hơn.
Người đã giận dữ hét lên rằng họ không còn muốn gặp ta một lần nào nữa – có thể ở những góc khuất trong tâm hồn họ – thực sự muốn nói: “Em rất buồn khi chúng mình không thể đến được với nhau; em ước có thể có cách khác; anh có nhiều điểm rất đáng yêu, nhưng có một điều gì đó trong em khiến cho em không thể đón nhận tình cảm của anh“. Người đã lạnh lùng gửi tin nhắn cho ta vỏn vẹn: “Thế nhé, em đi” có thể đang khóc sau những dòng chữ đó, và cố gắng gạt đi những cảm giác mất mát và thất bại, chứ không (như ta hình dung) đang ăn mừng cho việc chấm dứt một mối quan hệ kéo dài hơn dự tính với ta. Và người đã nói rằng: “Em rất muốn tiếp tục, nhưng hiện tại, điều em cần tập trung là sự nghiệp” có thể đang rất thành thực chứ không hề đưa ra một lí do để che giấu một ý đồ nào khác (như ta kín đáo nghi ngờ).
Việc chấp nhận sự mập mờ là hoàn toàn tự nguyện: ta có quyền chủ quan mà nói rằng việc kết thúc không nhất định là do hoàn toàn lỗi của ta; rằng đó có thể là do những áp lực từ công việc chứ không phải là do ta không đủ tốt. Tất nhiên như vậy không có nghĩa là ta sẽ không buồn, nhưng nỗi khổ sở sẽ bớt đi một chút; khi ta có thể dành hết tâm trí vào những phiền muộn thầm kín về tình yêu và sự trống trải lạ thường, thay vì tự dằn vặt về những thiếu sót của mình.
Bài viết rất hay, cảm ơn bạn đã dịch một bài viết hay và ý nghĩa như vậy! Chúc bạn luôn an lành!
ReplyDelete